Ostatnie lata zwyrodnialca Marciala Maciela

Sprawa ojca Marciala Maciela Degollado, meksykańskiego duchownego i twórcy potężnego zgromadzenia Legionistów Chrystusa oraz powiązanego z nim ruchu świeckich Regnum Christi, stanowi jeden z najbardziej mrocznych, wstrząsających i wielowymiarowych skandali w nowożytnej historii Kościoła katolickiego. Przez ponad sześć dekad ten charyzmatyczny lider budował globalne imperium duszpastersko-finansowe, ciesząc się bezprecedensowym poparciem najwyższych hierarchów watykańskich, w tym papieża Jana Pawła II. Pod maską niezłomnego obrońcy ortodoksji i „największego fundraisera nowoczesnego Kościoła katolickiego” krył się jednak bezwzględny drapieżnik seksualny, seryjny pedofil, narkoman oraz socjopata prowadzący podwójne życie, będący ojcem co najmniej sześciorga dzieci z trzema różnymi kobietami.

Przedstawiamy mechanizmy władzy Maciela. Mało kto wie jak wyglądały ostatnie lata jego życia, gdy przebywał na „emeryturze”, to jest „pokucie” narzuconej przez Watykan. Okres ten, zamiast być czasem zadośćuczynienia i izolacji, okazał się kontynuacją luksusowego, pozbawionego skrupułów życia w otoczeniu najbliższych współpracowników, w tym jego osobistego sekretarza Marcelino de Andrésa oraz nieślubnej rodziny na słonecznej Florydzie i w Meksyku.

Aby w pełni zrozumieć, w jaki sposób Marcial Maciel zdołał przez dekady oszukiwać miliony ludzi i najwyższe władze kościelne, należy cofnąć się do jego początków. Marcial Maciel Degollado urodził się 10 marca 1920 roku w żarliwie katolickiej rodzinie w miejscowości Cotija de la Paz, w meksykańskim stanie Michoacán. Jego wczesne lata przypadły na niezwykle burzliwy i krwawy okres w historii Meksyku, znany jako wojna chrystero (powstanie cristeros). Był to zbrojny bunt meksykańskich katolików przeciwko radykalnie antyklerykalnym rządom państwowym. Maciel bardzo wcześnie przyswoił narrację o oblężonym, męczeńskim Kościele, a optyka oblężonej twierdzy stała się później fundamentalnym narzędziem manipulacji w jego sekciarskim zgromadzeniu.

W 1941 roku, w wieku zaledwie 21 lat, będąc jeszcze seminarzystą na trzy lata przed swoimi święceniami kapłańskimi (przyjętymi w 1944 roku), Maciel założył Legion Chrystusa. Zgromadzenie to w swoim zamyśle miało formować absolutną elitę katolickich przywódców, kapłanów o nieskazitelnej dyscyplinie, zdolnych do obrony wiary w coraz bardziej zsekularyzowanym świecie. Maciel nie dysponował wybitnym wykształceniem teologicznym czy historycznym, jego rzekome dzieła duchowe były często jawnym plagiatem (np. „Psałterz moich dni”). Posiadał jednak niezwykły, socjopatyczny wręcz talent do manipulacji ludźmi oraz zjednywania sobie wpływowych i zamożnych elit, stając się wybitnym fundraiserem.

W latach 50. XX wieku przeniósł centrum szkoleniowe zgromadzenia do Rzymu, umiejscawiając się w samym sercu katolickiego świata, a w 1959 roku zainicjował potężny ruch świeckich – Regnum Christi. Legion Chrystusa rósł w siłę w tempie wykładniczym, przyciągając setki młodych mężczyzn i miliony dolarów donacji. Ten niewątpliwy sukces rekrutacyjny i finansowy budził szczery podziw w Watykanie. Szybko uczyniło to Maciela „nietykalnym” w oczach wielu hierarchów, którzy widzieli w nim zbawcę tradycyjnego modelu kapłaństwa.

Prawdziwe oblicze Marciala Maciela było przerażające. Raporty opublikowane wiele lat później oraz świadectwa ocalałych ofiar ujawniły, że w ciągu kilkudziesięciu lat swojej posługi, Maciel wykorzystał seksualnie co najmniej 60 chłopców i młodych mężczyzn powierzonych jego opiece. Ofiarami byli najczęściej małoletni seminarzyści, w wieku od 11 do 16 lat, którzy trafiali do szkół Legionu z idealistycznym pragnieniem służby Bogu. Mechanizm nadużyć opierał się na perfidnym wykorzystaniu autorytetu „Ojca Założyciela” (Nuestro Padre), wmawiając ofiarom, że jego zbrodnicze działania mają charakter duchowy lub są wyrazem szczególnego zaufania.

Zbrodnie założyciela zapoczątkowały systemowe zjawisko „łańcucha nadużyć”. Oficjalny raport opublikowany przez Legion Chrystusa w 2019 roku wykazał makabryczną statystykę, w której skrzywdzeni seminarzyści, wchodząc później w struktury władzy, powielali patologiczne wzorce wobec kolejnych wychowanków.

Ponadto, Maciel był głęboko uzależnionym narkomanem, stale przyjmującym silne opioidy, przede wszystkim petydynę (Demerol) oraz morfinę. Już w 1956 roku, za pontyfikatu Piusa XII, władze watykańskie zawiesiły Maciela i wszczęły śledztwo w sprawie jego uzależnienia i doniesień o nadużyciach. Interwencja zakończyła się jednak fiaskiem. Śledczy, po przeprowadzeniu wywiadów ze zmanipulowanymi i zastraszonymi członkami kongregacji (którzy pod przysięgą zataili zbrodnie, zmuszeni przez Maciela), oczyścili go z zarzutów i przywrócili na stanowisko w 1959 roku.

Jakby masowe wykorzystywanie małoletnich seminarzystów nie było wystarczającym dowodem zepsucia, w pierwszych latach XXI wieku na jaw wyszło, że Marcial Maciel prowadził makiaweliczne podwójne, a nawet potrójne życie. Człowiek, który wymagał od swoich podwładnych rygorystycznego przestrzegania ślubów czystości i ubóstwa, doczekał się co najmniej sześciorga dzieci z trzema różnymi kobietami, w tym z Normą Hildą Baños oraz Blancą Estelą Larą.

Aby ukryć swoją tożsamość przed światem, Maciel używał fałszywych personaliów, podając się m.in. za José Rivasa czy Raúla Gonzáleza – rzekomo pracownika branży naftowej lub prywatnego detektywa. To pod tymi pseudonimami podróżował, wynajmował i kupował luksusowe apartamenty, w których potajemnie odwiedzał swoje rodziny. Wszystkie koszty tego wystawnego życia były pokrywane z ogromnych środków finansowych zbieranych od nieświadomych darczyńców Legionu Chrystusa.

Makabryczne dno moralnego upadku ukazały wyznania jego własnych synów z jednego ze związków, José Raúla i Omara, którzy ujawnili w mediach, że Maciel dopuszczał się wobec nich czynów kazirodczych. Wykorzystywał ich seksualnie od 7-8 roku życia, co czyni go klasycznym przykładem socjopaty i „złośliwego narcyza” całkowicie wyzbytego ludzkich uczuć.

Przetrwanie i bezkarność Maciela opierały się na systemie kontroli wewnętrznej oraz szerokiej korupcji zewnętrznej. Maciel zaimplementował w regule zakonnej tzw. „czwarty ślub” (ślub miłości bliźniego), który w praktyce zabraniał członkom jakiejkolwiek krytyki przełożonych pod groźbą sankcji duchowych i nakazywał obowiązkowe donoszenie na współbraci zgłaszających wątpliwości. Ten totalitarny mechanizm sprawił, że wokół Maciela wytworzył się szczelny mur obronny. Każda próba ujawnienia prawdy kończyła się wydaleniem demaskatora i publicznym zniszczeniem jego reputacji.

Drugim filarem potęgi była korupcja finansowa i lobbing w Kurii Rzymskiej. Maciel systematycznie korumpował wpływowych urzędników watykańskich, transferując potężne sumy pieniędzy zebrane przez Legion. Znaczącą rolę w tuszowaniu oskarżeń przypisuje się kardynałowi Angelo Sodano, ówczesnemu Sekretarzowi Stanu, który według późniejszego raportu Legionu był głównym hamulcowym śledztw. Poparcie papieża Jana Pawła II, który z powodu naiwności lub celowego błędu otoczenia uważał Maciela za „skutecznego przewodnika młodzieży”, ostatecznie przypieczętowało nietykalność meksykańskiego duchownego na całe dekady.

W 1998 roku ośmiu byłych członków zgromadzenia złożyło w Kongregacji Nauki Wiary formalne oskarżenia przeciwko Macielowi, przerywając zmowę milczenia. Machina watykańska zamroziła sprawę na lata. Przełom nastąpił dopiero w 2004 roku, kiedy kardynał Joseph Ratzinger nakazał wznowienie śledztwa. Gdy Ratzinger został papieżem Benedyktem XVI, w maju 2006 roku wydał historyczny dekret nakazujący Macielowi „zrzeczenie się wszelkiej posługi publicznej” i rozpoczęcie „zarezerwowanego życia modlitwy i pokuty”.

Dla ofiar był to gest rozczarowujący. Watykan świadomie zrezygnował z formalnego procesu kanonicznego (który musiałby zakończyć się laicyzacją), zasłaniając się „podeszłym wiekiem i delikatnym zdrowiem” oskarżonego, który miał wówczas 86 lat. Zadbano również o to, by w komunikacie pochwalić działalność samego Legionu Chrystusa. Ta decyzja umożliwiła Macielowi uniknięcie prawdziwej kary i rozpoczęcie „emerytury”, która była w rzeczywistości kolejnym oszustwem.

Zamiast do ascetycznego klasztoru pokutnego, Maciel został przetransferowany do Jacksonville na słonecznej Florydzie w USA. Legion Chrystusa zakupił dla niego luksusowy dom z basenem na ściśle strzeżonym osiedlu (gated community). Były przełożony spędzał tam dnie, wylegując się w słońcu, nie martwiąc się procesami prawnymi i stale podtrzymując swoje uzależnienie od narkotyków, głównie morfiny. Znaczną część czasu spędzał również w luksusowym Centro Cultural Interamericano, potężnym letnisku Legionu w meksykańskim Cotija de la Paz, zbudowanym z ofiar darczyńców.

Najbardziej absurdalnym i bluźnierczym aspektem tej papieskiej „pokuty” był fakt, z kim Marcial Maciel dzielił swoje odosobnienie. Na tym etapie przestał już rygorystycznie udawać. Ostatnie lata życia spędzał pod jednym dachem ze swoją kochanką, Meksykanką Normą Hildą Baños, oraz ich wspólną córką, Normitą Rivas Baños.

Kobiety żyły w komforcie, opłacanym ze składek wiernych. Norma Hilda z czasem zaczęła decydować o całym grafiku i życiu Maciela. Jak relacjonowali świadkowie z wewnątrz Legionu, pod koniec 2005 roku Norma Hilda na stałe wprowadziła się do centrum rekolekcyjnego zgromadzenia w Cotija, zajmując sypialnię tuż obok pokoju ojca założyciela. „Pokuta” w wykonaniu Maciela okazała się luksusowymi, rodzinnymi wakacjami. Co więcej, Normita swobodnie studiowała w tym czasie na ekskluzywnych uczelniach wyższych należących do zgromadzenia w Meksyku (Anáhuac) i hiszpańskim Madrycie (Universidad Francisco de Vitoria), choć jej prawdziwa tożsamość była pilnie strzeżoną tajemnicą.

Skandal ostatnich lat życia Maciela nie byłby możliwy bez aktywnego wsparcia i przymykania oczu przez elitę Legionu Chrystusa. Symbolem tego zepsucia jest postać jego osobistego sekretarza, ojca Marcelino de Andrésa. Towarzyszył on założycielowi od momentu ogłoszenia dekretu watykańskiego w 2006 roku, przebywając z nim stale zarówno w Meksyku, jak i w rezydencji na Florydzie.

Marcelino de Andrés brał czynny udział w funkcjonowaniu ukrytej rodziny Maciela. Świadkowie i zdjęcia obnażyły, że hiszpański ksiądz spożywał regularnie posiłki przy jednym stole z kochanką założyciela i jego córką, porzucając surowy strój duchowny na rzecz luźnych, letnich koszul typu guayabera. Istnieją relacje, że de Andrés w ramach rozrywki grał w koszykówkę na terenie posesji z nastoletnią Normitą, ignorując całkowicie powagę nałożonych na jego szefa sankcji karnych.

Rola hiszpańskiego sekretarza była jednak znacznie ciemniejsza niż tylko dotrzymywanie towarzystwa. De Andrés służył jako pośrednik finansowy dla ukrytych milionów wyprowadzonych z budżetu Legionu. Synowie Maciela z innego związku, zszokowani podwójnym życiem ojca, zeznali, że to właśnie Marcelino de Andrés kontaktował się z nimi w celu przekazania im dostępu do potężnego funduszu powierniczego (fideicomiso) ukrytego w rajach podatkowych w banku Cititrust na Bahamach.

Marcelino de Andrésa, po śmierci mentora w 2008 roku, został sfotografowany podczas intymnego aktu całowania zwłok zmarłego zwyrodnialca. Co gorsza, powróciwszy do Hiszpanii, wygłaszał konferencje, w których określał śmierć oskarżonego seryjnego pedofila jako „świętą śmierć” (muerte santa). Mimo zaangażowania w zatajanie prawdy, de Andrés uniknął poważnych konsekwencji. Według portalu Infovaticana, w 2014 roku nadal sprawował eksponowaną funkcję kapelana w luksusowej katolickiej szkole Highlands Los Fresnos w Madrycie, ucząc hiszpańską młodzież moralności chrześcijańskiej.

Marcial Maciel Degollado zmarł z przyczyn naturalnych 30 stycznia 2008 roku w swoim luksusowym domu na Florydzie, mając 87 lat. Odszedł bez krzty skruchy, nie przepraszając swoich ofiar. Do samego końca czuwała przy nim nieślubna rodzina (Norma Hilda i Normita) oraz wąskie grono zaprzysiężonych kapłanów. Pochowano go po cichu w rodzinnym grobowcu w Cotija de la Paz.

Upadek legendy nastąpił z opóźnieniem. Wiosną 2010 roku, pod naciskiem mediów i wycieku kolejnych faktów o podwójnym życiu, przyparci do muru liderzy Legionu Chrystusa oficjalnie przyznali, że ich założyciel dokonywał niemoralnych czynów, w tym przestępstw pedofilii i defraudacji. W maju 2010 roku Stolica Apostolska wydała jednoznaczny, historyczny komunikat potępiający Maciela. Watykan stwierdził bez ogródek, że meksykański duchowny prowadził „życie pozbawione skrupułów i autentycznych uczuć religijnych”, a jego działania były „obiektywnie niemoralne” i stanowiły „prawdziwe przestępstwa”. Winą za trwanie tego procederu obarczono „czwarty ślub” i zbudowany przez Maciela system wzajemnych relacji oparty na fałszywym zaufaniu i dyskredytacji demaskatorów.

Oceniając ostatnie lata zwyrodnialca i cały skandal wokół Legionu Chrystusa, nie sposób nie zauważyć dramatycznej porażki systemowej instytucji Kościoła. Przypadek Marciala Maciela obnażył potężne niebezpieczeństwo płynące z bezrefleksyjnego hołdowania sukcesowi wizerunkowemu i finansowemu. Elity watykańskie przez dekady tolerowały zbrodniarza, ponieważ jego zgromadzenie dostarczało posłusznych kleryków i miliony dolarów, niezbędnych w czasach spadku powołań.

Miast ponieść konsekwencje za zdewastowanie dziesiątek życiorysów chłopców, gwałty, kazirodztwo i pranie brudnych pieniędzy, Maciel uniknął wyroku kościelnego i świeckiego, umierając w spokoju i absolutnym komforcie z kieliszkiem w dłoni, u boku swojej potajemnej rodziny.

Według relacji prasowych, w ostatnich chwilach swojego życia Marcial Maciel odrzucił propozycję przyjęcia księdza z ostatnią spowiedzią. Otoczony swoimi bliskimi, w tym kochanką Normą Hildą Baños oraz ich córką, miał na łożu śmierci wypowiedzieć słowa: „Ja nie wierzyłem w Boga, przepraszam”. To rzekome przedśmiertne wyznanie jest często przywoływane jako ostateczne podsumowanie jego podwójnego życia i dowód na skrajny cynizm, z jakim traktował wiarę oraz instytucję Kościoła.